حمید فرازنده
یک توضیح مقدماتی
بسیاری از لیبرال‌ها در هر دو‌جناح چپ و راست تصور می‌کنند لج‌بازی یا سیاست‌های منطقه‌ای ایران مانع اصلی برقراری صلح با ایالات متحده است و اگر راه مذاکره گشوده شود، همه‌چیز به سامان می‌رسد. این رویکرد که نشان‌دهنده‌ی سطح نازل فهم آنان از ماهیت و مراحل مختلف امپریالیسم جهانی است، با تقلیل‌دادن تضادهای ساختاری نظام سرمایه‌داریِ انحصاری به مناقشه‌های سیاسی یا دیپلماتیک، چشم بر مسیر بقای امپریالیسم بسته است.
؛ واقعیتی که نه تنها تحلیل‌گران لیبرال ما، بلکه امضاکنندگان غربیِ آن بیانیه‌ی «دوتیغه» از درک آن عاجزند.
بازگشت به سال ۲۰۲۰: همه‌گیری، بحران و نجات سرمایه
در سال ۲۰۲۰، با همه‌گیری کووید-۱۹ دولت‌های غربی بخش زیادی از اقتصاد را تعطیل کردند. بیکاری از سال ۲۰۰۸ بالاتر رفت. میلیون‌ها نفر در سراسر جهان جان باختند؛ فقط بیش از ۱.۲ میلیون نفر در ایالات متحده، که بیش از هر جنگی در تاریخ این کشور بود.
اکثر آنان کارگرانی بودند که در بیمارستان‌ها، خانه‌های سالمندان، انبارها و کارخانه‌های بسته‌بندی گوشت که دولت ترامپ دستور به بازماندن آنها داده بود، به کار خود ادامه می‌دادند. سیاه‌پوستان، لاتین‌تبارها و بومیان با نرخ‌های بسیار بالاتری جان باختند. امروزه به‌ندرت از این فجایع یاد می‌شود.
طبقه‌ی حاکمی که کارخانه‌ها را فعال نگه داشته بود، طوری به کار خود ادامه داد، که گویی هرگز چنین اتفاقی نیفتاده است. دولت امریکا تریلیون‌ها دلار خرج کرد که بیشتر آن به شرکت‌ها و بانک‌ها اختصاص یافت. تعطیلی دولت همچنین تولید را تقریبا متوقف کرد و بحرانی که از سال ۲۰۰۸ در حال شکل‌گیری بود، دوباره به تعویق افتاد.
هزینه‌ی نجات سرمایه: بدهی، تورم و جنگ
اما هر نجاتی بدون هزینه ممکن نیست: بدهی بیشتر، تورم، ریاضت اقتصادی یا ترکیبی از آنها. جنگ علیه ایران در حال حاضر با نرخ بی‌سابقه‌ای بدهی‌ها را انباشته می‌کند. طبقه‌ی حاکم امریکا هنوز می‌تواند سرمایه را نجات دهد، اما هزینه‌ی آن باید در جایی تحمیل شود.
در ۱۶ سپتامبر، فدرال‌رزرو ( تقریبا بانک مرکزی ایالت متحده) برای نخستین بار در سه سال گذشته نرخ بهره را افزایش داد، زیرا جنگ، قیمت نفت و هر چیزی را که با آن ساخته یا جابجا شده، بالا برده است. افزایش نرخ بهره یکی از مواردی است که می‌تواند به بحران‌های مالی عمیق‌تر بیانجامد.
تاریخ نشان داده است که راه‌های خروج سرمایه‌داری از بن‌بست‌های انباشت، متنوع اما در نهایت مخرب است؛ همان‌طور که یکی از این راه‌ها را ضدّانقلاب در اتحاد جماهیر شوروی و اروپای شرقی گشود: سرنگونی دولت‌های کارگری در سال‌های ۱۹۸۹-۱۹۹۱ بازارهای جدید، نیروی کار ارزان و مواد اولیه را در مقیاسی که جهان سرمایه‌داری از زمان فتوحات استعماری به خود ندیده بود، در اختیار کشورهای امپریالیستی قرار داد و به سرمایه‌داری ایالات متحده برای سه دهه جان دوباره بخشید. هیچ‌کس در سال ۱۹۸۰ نمی‌توانست این خروج را پیش‌بینی کند، اما عمل تاریخ آن را ثابت کرد.
جنگ؛ راه خروج قطعی در عصر امپریالیسم
نه سیاست‌های خروج از بحران مالی ۲۰۰۸، یا از بحران کووید-۱۹، و نه فروپاشانی سوسیالیسم شوروی هیچ‌کدام نتوانستند جز برای دوره‌ی کوتاهی بحران بزرگ سرمایه‌داری را به تعویق اندازند. امریکا سرانجام به نقطه‌ی عطف تاریخی‌اش رسید: برای سالم‌گذشتن از این بزنگاه این بار نیازمند یک لات غداره‌بند بود تا بتواند سوار بر اسب بی‌شرمی، راحت از روی دست‌اندازهای دموکراسی و‌حقوق بشر و بین‌الملل بپرد.
سیاست‌گذاران امریکا بهتر از هر تحلیل‌گر دیگری می‌دانند که راه خروج قطعی امپریالیسم از بحران، جنگ‌های طولانی و به‌هم‌پیوسته است.
در سرمایه‌داری انحصاری، بحران، انگیزه‌ی قدرت‌های امپریالیستی برای تصاحب بازارها، منابع و کنترل را تشدید می‌کند. تولید تسلیحات در شکل اقتصادی خود، عینِ همان انگیزه است.
جنگ هیچ‌چیز را برای مدت طولانی به تعویق نمی‌اندازد، بلکه بدهی و تورم را انباشته می‌کند و در عین حال ماشین نظامی را گسترش می‌دهد که طبقه‌ی حاکم از طریق آن این اهداف را دنبال کند.
جنگ، نیروهای مولد را در مقیاسی نابود می‌کند که هیچ سقوط مالی نمی‌تواند با آن برابری کند. به همین دلیل است که انگیزه به سمت جنگ، از متن سرمایه‌داری انحصاریِ درحال زوال سرچشمه می‌گیرد. این یک گرایش ساختاری سیستم است، نه یک سیاست بدِ اصلاح‌پذیر یا قابل انصراف.
ضرورت حیاتی کنترل انرژی و چشم‌انداز تقابل با ایران و چین
برای طبقه‌ی حاکم ایالات متحده، کنترل ژئوپلیتیک منابع نفت و گاز و خطوط انتقال انرژی یک راهبرد حیاتی است؛ وگرنه بحران سرمایه‌داری جهانی وارد مرحله‌ی فروپاشی بی‌بازگشت می‌شود. در این چارچوب، تصرف نفت ونزوئلا و جنگ علیه ایران، شکلی است که این انگیزه امروز به خود گرفته است. هدف فقط غارت منابع این دو کشور نیست؛ سدکشیدن جلوی اقتصاد چین نیز در دستور کار است.
کسانی که فکر می‌کنند این جنگ را باید با مصالحه به هر طریقی پایان داد ، وقتش رسیده که بدانند «معنویت» ایالات متحده این امپراتوری را تا به آخر در پی جنگ با ایرانِ مستقل خواهد فرستاد؛ چراکه کنترل انرژی و منابع حیاتی، شرط بقای نظامی است که بدون آن به سمت فروپاشی ساختاری می‌رود.
تردیدی نباید به دل راه داد که امپریالیسم ایالات متحده، در تلاش ناامیدانه برای بازگرداندن شرایط سرمایه‌گذاری سودآور، از ویرانی تمام کشورها و نابودی توده‌های مردم‌شان کوچک‌ترین ابایی ندارد.
و‌حالا که تیم مذاکره‌ی ایران برای چندمین بار توفیقی به دست نیاورده است، وقت اجماع ملی بر سر این نکته است که ما گزیری جز مقاومت نداریم، اما مهم است که گوش به پروپاگاندای آخرزمانی دشمن نسپاریم. جنگ بعدی تنها یک مرحله‌ی دیگری در چرخه‌ی سیاست راهبردی امریکا برای تسلیم‌گرفتن ایران خواهد بود و از آن پس دوباره وارد یک مرحله‌ی فرسایشی، اما در یک سطح بالاتر از موقعیت کنونی می‌شویم.
سناریوی جنگ پیوسته -راز بقای امریکا- ادامه خواهد یافت، و همه‌چیز فقط و فقط به تاب‌آوری ما وابسته است: تاب‌آوری مستلزم اتحاد است، و اتحاد مستلزم به‌اجرانهادنِ اقتصاد جنگی؛ کاری بسیار دشوارتر از جنگ در میدان برای حاکمیتی که نمی‌توان تشخیص داد تا چه اندازه از حیث ماهوی قابل تفکیک است از الیگارشی مالیِ خودساخته‌اش.
پس پرسش حیاتی استفاده‌ی احتمالی امریکا از بمب اتم نیست؛ پرسش مرگ و زندگی این است که آیا حاکمیت قادر خواهد بود این اقتصاد پترودلاری‌اش را کنار بگذارد و چشم اسفندیارش را رویین کند یا نه.
